Σε συνέχεια των:
- Ιστορική ανασκόπηση – η λεγομένη Δυτική ή Παπικοκαθολική εκκλησία (μέρος I).
- Ιστορική καταγραφή, του σχίσματος,επί εποχής του Μ.Φωτίου 863/867 μ.Χ. (μέρος II).
- Το Βουλγαρικό ζήτημα ως αφορμή και το Filioque (μέρος III).
- Η Σύνοδος του 879 (εν Κωνσταντινουπόλει) μέρος IV.
- Το Μεγάλο Σχίσμα του 1054 μ.Χ. μέρος V.
- Αποτυχημένες Προσπάθειες Ενώσεως (μέρος VI)
Το έβδομο και εξαιρετικά δραματικό μέρος της ιστορικής μας αναδρομής μάς μεταφέρει στις δύο τελευταίες, πιο οδυνηρές προσπάθειες «Ένωσης» πριν από την Άλωση της Κωνσταντινούπολης,τη Σύνοδο της Λυών (1274) και τη Σύνοδο Φερράρας-Φλωρεντίας (1438-1439).
Είναι μια περίοδος βαθιάς παρακμής για τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία, η οποία, πνέοντας τα λοίσθια πολιτικά, προσπαθεί να εξαγοράσει τη στρατιωτική της σωτηρία προσφέροντας ως αντάλλαγμα την Ορθόδοξη Πίστη.
Ο Αυτοκράτορας Μιχαήλ ο Παλαιολόγος (1271) αναγκάστηκε να ζητήσει την ένωση για πολιτικούς σκοπούς. Δέχθηκε τους όρους του Πάπα, το πρωτείο τιμής, τη μνημόνευση του Πάπα και τη δυνατότητα εκκλήτου προσφυγής προς αυτόν. Ονόμασε Πατριάρχη τον φιλοπαπικό Ιωάννη Βέκκο (από Χαρτοφύλακα) προκαλώντας θλίψη και πόνο στην Εκκλησία, καθώς τα εγκλήματα που προκάλεσε ήταν μεγάλα.
Η Σύνοδος της Λυών (1274) δέχθηκε την ένωση, υπογράφοντας μόνο οι απεσταλμένοι του Αυτοκράτορα. Οι βασανισμοί του Αυτοκράτορα κατά των Ορθοδόξων ήταν ανείπωτοι. Ωστόσο, μετά τον θάνατο του Μιχαήλ, ο γιος του Ανδρόνικος ο Β΄. κατεπολέμησε την ένωση.
Η μεγαλύτερη απόπειρα έγινε επί Αυτοκράτορα Ιωάννη Ζ΄. του Παλαιολόγου, όταν η Κωνσταντινούπολη πολιορκείτο από τους Τούρκους. Ο Αυτοκράτορας, ο Πατριάρχης Ιωσήφ και Έλληνες επίσκοποι (όπως ο Μάρκος ο Ευγενικός και ο Βησσαρίων ο Νικαίας) έπλευσαν στη Φερράρα (1438). Ο Πάπας Ευγένιος ο Δ΄. τους δέχθηκε με αλαζονεία, καθήμενος σε υπερυψωμένο θρόνο, ενώ ο Πατριάρχης καθόταν αριστερά σε κάθισμα, ώστε «οἱ πόδες τοῦ Πάπα ἔφθανον μέχρι τῆς κεφαλῆς τοῦ Πατριάρχου» και οι αρχιερείς στέκονταν όρθιοι ως δούλοι.
Η άφιξη της βυζαντινής αποστολής στην Ιταλία, όπως αποτυπώθηκε από τον αναγεννησιακό ζωγράφο Benozzo Gozzoli.. Πηγή: Mondadori Portfolio / Getty Images
Στη Σύνοδο της Φερράρας (η οποία μεταφέρθηκε στη Φλωρεντία το 1439), οι συζητήσεις επικεντρώθηκαν στην προσθήκη του Filioque. Οι Έλληνες Ορθόδοξοι επικαλέστηκαν τον 7ο κανόνα της Οικουμενικής Συνόδου της Εφέσου, ο οποίος απαγορεύει οποιαδήποτε προσθήκη στο Σύμβολο της Πίστεως.
Οι Ανατολικοί, πιεζόμενοι από τις ανάγκες και τις στερήσεις (καθώς συντηρούνταν οικονομικά από τον Πάπα) και απειλούμενοι από τον Αυτοκράτορα, επέμεναν στον κανόνα αυτόν, σύμφωνα με τον οποίο απαγορεύεται κάθε αλλαγή ή προσθήκη στο Σύμβολο της Πίστεως.
«Και αυτόν τον κανόνα», έλεγαν οι Ανατολικοί, «τον σεβάστηκε ακόμη και η ίδια η Γ΄ Οικουμενική Σύνοδος, η οποία δεν τόλμησε να προσθέσει στο Σύμβολο της Πίστεως τη λέξη «Θεοτόκος», επειδή η λέξη αυτή δεν αναφέρεται αυτούσια στην Αγία Γραφή, παρόλο που προκύπτει νοηματικά από αυτήν».
Επειδή οι Λατίνοι επέμεναν πεισματικά στην άποψή τους —η οποία ερχόταν σε αντίθεση με την Αγία Γραφή και τη διδασκαλία της Οικουμενικής Εκκλησίας— οι Έλληνες σκέφτονταν να αποχωρήσουν. Πώς όμως να το κάνουν, αφού δεν είχαν καθόλου τα οικονομικά μέσα για το ταξίδι της επιστροφής και ήταν τόσο φτωχοί, ώστε ακόμη και οι ίδιοι αλλά και ο Αυτοκράτορας σιτίζονταν από τον Πάπα!
Ο Πάπας, κρατώντας στα χέρια του αυτό το παντοδύναμο όπλο —τη διατροφή των Ανατολικών— μετέφερε τη σύνοδο στο εσωτερικό της Ιταλίας, στη Φλωρεντία (1439), προκειμένου να τους αναγκάσει να υποταχθούν πλήρως.
Οι δυστυχείς εκείνοι άνθρωποι, πιεζόμενοι από την ανέχεια και τις καθημερινές στερήσεις, γεμάτοι στενοχώρια και δεχόμενοι απειλές από τον Αυτοκράτορα, αναγκάστηκαν να σιωπήσουν (εφαρμόζοντας τη γνωστή αρχαία παροιμία «έβαλαν βουν επί γλώττη», δηλαδή σώπασαν από φόβο). Έτσι, ο Πατριάρχης Ιωσήφ, ο Βησσαρίων ο Νικαίας και πολλοί άλλοι αποδέχθηκαν τελικά την ένωση, ακριβώς όπως την ήθελε ο Πάπας.
Ωστόσο, ο Μάρκος ο Εφέσου, ο Ησαΐας ο Σταυρουπόλεως, οι επίσκοποι της Ιβηρίας (Γεωργίας) και της Λακεδαίμονος, καθώς και μερικοί άλλοι, παρέμειναν ακλόνητοι και πιστοί στην Ορθοδοξία παρά τις κακουχίες και τις στερήσεις, και διαμαρτυρήθηκαν έντονα.
Ο Άγιος Μάρκος ο Ευγενικός (Εφέσου), ο υπερασπιστής της Ορθοδοξίας στη Σύνοδο της Φλωρεντίας.. Πηγή: Wikipedia
Όσοι δέχθηκαν την ένωση από φόβο και ανάγκη, αναγνώρισαν ως δήθεν κανονική την αντικανονική προσθήκη «και εκ του Υιού» (Filioque), το καθαρτήριο πυρ (Purgatorium), τη χρήση των αζύμων στη Θεία Ευχαριστία και το πρωτείο του Πάπα.
Τα πρακτικά της ψευδοσυνόδου της Φλωρεντίας, η οποία διακήρυξε ότι η ένωση επιτεύχθηκε πλέον οριστικά, υπέγραψαν ο αντιπρόσωπος του Πατριάρχη Αλεξανδρείας (καθώς ο Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως Ιωσήφ είχε πεθάνει νωρίτερα χωρίς να έχει υπογράψει), 14 αρχιεπίσκοποι και 12 άλλοι κατώτεροι κληρικοί.
Όταν ο Πάπας έμαθε ότι ο Μάρκος δεν είχε υπογράψει, αναφώνησε με μεγάλη απογοήτευση: «Δεν καταφέραμε τίποτα!» (Nihil fecimus!).
Κανένας από τους ηγεμόνες της Δύσης δεν παραβρέθηκε σε εκείνη τη Σύνοδο, προκαλώντας τεράστια απογοήτευση στον Αυτοκράτορα, ο οποίος ήλπιζε ότι θα εξασφάλιζε τη στρατιωτική τους βοήθεια.
Όταν δε όσοι υπέγραψαν την ένωση επέστρεψαν μαζί με τον Αυτοκράτορα στην Κωνσταντινούπολη, δεν έγιναν δεκτοί ούτε από τον λαό ούτε από τους κληρικούς που είχαν παραμείνει πιστοί στην Ορθοδοξία. Έτσι, όλοι οι Ανατολικοί αποκήρυξαν τελικά την ψευδοσύνοδο της Φλωρεντίας και η ένωση των Εκκλησιών δεν πραγματοποιήθηκε ποτέ.
Συνεχίζεται….
Orthodox Wind 