Η Εκκλησία μας τιμά στις 16 Νοεμβρίου τη μνήμη του Αγίου Αποστόλου και Ευαγγελιστού Ματθαίου, ενός εκ των δώδεκα μαθητών του Κυρίου και συγγραφέα του πρώτου κατά σειρά Ευαγγελίου της Καινής Διαθήκης. Η ζωή του αποτελεί ένα από τα πιο συγκλονιστικά παραδείγματα άμεσης μετάνοιας, ριζικής αλλαγής και ολοκληρωτικής αφοσίωσης στον Χριστό.
Πριν κληθεί στο αποστολικό αξίωμα, ο Ματθαίος-γιος του Αλφαίου-ασκούσε το επάγγελμα του αρχιτελώνη. Οι τελώνες της εποχής εκείνης ήταν συχνά μισητοί και θεωρούνταν αμαρτωλοί από τους συμπατριώτες τους λόγω της φοροεισπρακτικής τους ιδιότητας. Όταν όμως ο Ιησούς Χριστός τον κάλεσε να Τον ακολουθήσει, ο Ματθαίος δεν δίστασε ούτε στιγμή, χωρίς προφάσεις και αναβολές, εγκατέλειψε αμέσως τα πλούτη, τα υπάρχοντα, τις συναλλαγές και τις κοσμικές του υποθέσεις, για να κερδίσει τον πολύτιμο μαργαρίτη της Βασιλείας των Ουρανών.
Η μεταστροφή του αυτή προκάλεσε τον σκανδαλισμό των Γραμματέων και των Φαρισαίων, οι οποίοι κατέκριναν τον Κύριο επειδή συναναστρεφόταν και συνέτρωγε με τελώνες και αμαρτωλούς. Τότε ο Ιησούς έδωσε την περίφημη απάντηση που αντηχεί στους αιώνες: «Οὐ χρείαν ἔχουσιν οἱ ἰσχύοντες ἰατροῦ, ἀλλ’ οἱ κακῶς ἔχοντες… οὐ γὰρ ἦλθον καλέσαι δικαίους, ἀλλ’ ἁμαρτωλοὺς εἰς μετάνοιαν» (Ματθ. θ΄ 12–13). Ο Ματθαίος έγινε έτσι αυτόπτης μάρτυρας και κοινωνός όλων των θαυμάτων του Κυρίου, της Σταύρωσης, της ένδοξης Ανάστασης και της Ανάληψής Του.
Μετά την επιφοίτηση του Αγίου Πνεύματος την ημέρα της Πεντηκοστής, ο Απόστολος Ματθαίος κήρυξε πρώτα στους Εβραίους, για τους οποίους έτρεφε βαθιά αγάπη και ζήλο να γνωρίσουν την αλήθεια. Οκτώ χρόνια μετά την Ανάληψη του Χριστού, συνέγραψε πρώτος από όλους το Άγιο Ευαγγέλιο στην εβραϊκή διάλεκτο (το οποίο αργότερα μεταφράστηκε στην ελληνική), ξεκινώντας από τη γενεαλογία του Αβραάμ και περιγράφοντας τη Γέννηση, τη Βάπτιση, τους πειρασμούς και τη διδασκαλία του Κυρίου, χωρίς να παραλείψει με ταπεινοφροσύνη να ομολογήσει το πρότερο αμαρτωλό παρελθόν του ως τελώνης.
Στη συνέχεια, ο Απόστολος εξήλθε να φωτίσει τα έθνη. Κήρυξε στους Πάρθους, στους Μήδους και σε πολλούς άλλους λαούς, ιδρύοντας Εκκλησίες και υπομένοντας με γενναιότητα δίψα, πείνα, μαστιγώσεις και αμέτρητες κακουχίες.
Κάποια στιγμή, θέλοντας να ησυχάσει, αποσύρθηκε σε ένα όρος όπου ασκήτευε σε άκρα πτωχεία και προσευχή. Εκεί του εμφανίστηκε ο Κύριος με τη μορφή παιδιού, του έδωσε μια ράβδο και τον έστειλε στην πόλη Μυρμήνη. Καθ’ οδόν, ο Ματθαίος θεράπευσε από δαιμόνια τη βασίλισσα της πόλης Φουλβάνα, τον γιο και τη νύφη της. Όταν έφτασε στην πόλη μαζί με τον επίσκοπο Πλάτωνα, φύτεψε τη ράβδο μπροστά στον λαό· αμέσως το ξερό ξύλο ρίζωσε, έβγαλε καρπούς γλυκύτερους από μέλι και από τη ρίζα του ανέβλυσε πηγή νερού, οδηγώντας πλήθος πολιτών στη μετάνοια και την πίστη.
Ο ειδωλολάτρης βασιλιάς της χώρας, όμως, εξοργίστηκε και διέταξε τη σύλληψη και τον διά πυρός θάνατο του Αποστόλου. Κάρφωσαν τον Άγιο στο έδαφος, σώρευσαν ξύλα επάνω του και άναψαν φωτιά με πίσσα και άσφαλτο. Θαυματουργικά, η φωτιά δροσίστηκε και δεν τον έβλαψε καθόλου, ενώ όταν ο βασιλιάς έβαλε γύρω από την κάμινο τα χρυσά του είδωλα, η φλόγα στράφηκε εναντίον τους και τα έκανε στάχτη. Μέσα σε αυτή τη δοξολογία, ο Άγιος Ματθαίος προσευχήθηκε και παρέδωσε ειρηνικά την ψυχή του στον Κύριο.
Το άφθαρτο και αλώβητο από τη φωτιά λείψανό του τοποθετήθηκε από τον δύσπιστο ακόμα βασιλιά σε σιδερένια θήκη και ρίχτηκε στη θάλασσα. Όταν όμως η θήκη επέστρεψε θαυματουργικά στην ακτή, ο βασιλιάς συγκλονίστηκε, αποκήρυξε τα είδωλα και βαπτίστηκε χριστιανός, λαμβάνοντας μάλιστα —κατά θεία φωνή— το όνομα Ματθαίος. Αργότερα χειροτονήθηκε πρεσβύτερος και επίσκοπος, συνεχίζοντας το έργο του Αποστόλου.
(Σημείωση: Κατά την παράδοση που διασώζει ο Συμεών ο Μεταφραστής, ο Απόστολος Ματθαίος, αφού εκχριστιάνισε πολλούς τόπους, κατέληξε στην Ιεράπολη της Συρίας, όπου ίδρυσε ναούς, χειροτόνησε κληρικούς, επιτέλεσε πλήθος θεραπειών και κοιμήθηκε ειρηνικά σε βαθύ γήρας.)
Απολυτίκιον (Ήχος γ΄)
«Ἀπόστολε Ἅγιε καὶ Εὐαγγελιστὰ Ματθαῖε, πρέσβευε τῷ ἐλεήμονι Θεῷ, ἵνα πταισμάτων ἄφεσιν, παράσχῃ ταῖς ψυχαῖς ἡμῶν.»
