Ὅτι δὲ ὠφελοῦσι τὰς ψυχὰς τὰ ὑπὲρ αὐτῶν ὑπὸ τῆς Ἐκκλησίας γινόμενα, καὶ ἀπὸ ἄλλα μὲν πολλὰ τοῦτο δεικνύεται, μάλιστα δὲ καὶ ἐκ τῆς ἱστορίας τοῦ Ὁσίου Πατρὸς ἡμῶν Μακαρίου , ὅτι αὐτὸς ὁ εὐλογημένος Πατὴρ εὑρών ποτε ξηρὸν κρανίον ἀνδρὸς ἀσεβοῦς Έλληνος, ἐκεῖ ὅπου ἐβάδιζεν εἰς τὴν ὁδόν του, ἠρώτησεν αὐτό, ἐὰν εἰς τὸν ᾄδην αἰσθάνωνται ποτὲ καμμίαν παραμυθίαν. Καὶ ἀπεκρίθη τὸ κρανίον λέγον· «Ναί, τίμιε Πάτερ, πολλὴν ἄνεσιν λαμβάνομεν, ὅταν ὑπὲρ τῶν κεκοιμημένων παρακαλῆς τὸν Θεόν». Διότι ἔκαμνε τοῦτο ὁ μέγας Μακάριος, καὶ παρεκάλει τὸν Θεὸν νὰ τοῦ ἀποκαλύψῃ, ἀνίσως ἐκ τῶν προσευχῶν αὐτοῦ ἐλάμβανον οἱ προκεκοιμημένοι καμμίαν ὠφέλειαν.
᾿Αλλὰ καὶ Γρηγόριος ὁ Διάλογος, διὰ προσευχῆς τὸν βασιλέα, Τραϊανὸν ἔσωσεν, ὅμως ἤκουσεν ἀπὸ τὸν Θεόν, δεύτερον νὰ μὴ παρακαλέσῃ ὑπὲρ ἀσεβοῦς. Πρὸς τούτοις ἔχομεν ἀπὸ τὴν Ἐκκλησιαστικὴν Ἱστορίαν, ὅτι καὶ Θεοδώρα ἡ βασίλισσα ἐξήρπασε τῶν βασάνων τὸν εἰκονομάχον Θεόφιλον τὸν ἄνδρα της, μὲ τὰς ἐκτενεῖς προσευχὰς και δεήσεις τῆς Ἐκκλησίας, καὶ τῶν ᾿Αγίων καὶ ῾Ὁμολογητῶν ἀνδρῶν. Βεβαιώνουσι δὲ πολλοὶ μεγάλοι Πατέρες καὶ διδάσκαλοι τῆς Ἐκκλησίας ὡς καλὰς καὶ ὠφελίμους τὰς ὑπὲρ τῶν κεκοιμημένων γινομένας έλεημοσύνας, ἀπὸ τοὺς ὁποίους εἶναι εἰς καὶ ὁ Θεολόγος Γρηγόριος, εἰς τὸν ἐπιτάφιον ὅπου κάμνει εἰς τὸν ἀδελφόν του τὸν Καισάριον.
Μετὰ τὸν θεῖον Γρηγόριον καὶ ὁ μέγας Χρυσόστομος ἐν τῇ πρὸς Φιλιππησίους, οὕτω λέγει· «»Ας ἐπινοήσωμεν διὰ τοὺς κεκοιμημένους ὠφέλειαν· ἄς δώσωμεν εἰς αὐτοὺς τὴν δυνατὴν βοήθειαν, ἐλεημοσύνας λέγω, καὶ προσφοράς, ὅτι μεγάλην ὠφέλειαν καὶ πολὺ τὸ κέρδος προξενοῦσιν εἰς αὐτοὺς τὰ παρ᾿ ἡμῶν γινόμενα». Ὅτι οὐχ οὕτως ἁπλῶς καὶ ματαίως αὐτὰ ἐνομοθετήθησαν καὶ εἰς τὴν Ἐκκλησίαν τοῦ Θεοῦ ὑπὸ τῶν ἱερῶν ᾿Αποστόλων παρεδόθησαν, καὶ ἐπὶ τῶν φρικτῶν Μυστηρίων νὰ μνημονεύῃ ὁ Ἱερεὺς ὑπὲρ τῶν κεκοιμημένων. Καὶ πάλιν ὁ αὐτὸς χρυσοῦς ῞Αγιος λέγει· «Εἰς τὴν διαθήκην σου βάλε συγκληρονόμον ὁμοῦ μὲ τὰ τέκνα καὶ τοὺς συγγενεῖς σου καὶ τὸ ὄνομα τοῦ κριτοῦ, ᾶς ἔχῃ δὲ μέσα ὁ χάρτης καὶ τὴν ἐνθύμησιν τῶν πτωχῶν, καὶ ἐγὼ σοῦ γίνομαι τούτων ἐγγυητής». Καὶ ὁ μέγας ᾿Αθανάσιος, λέγει· «κἄν εἰς τὸν ἀέρα ὁ εὐσεβὴς τελειωθεὶς διελύθη, μὴ ἀποφεύγῃς, ἀπὸ τὸ νὰ ἀνάπτῃς εἰς τὸν τάφον του κηρίον καὶ ἔλαιον, παρακαλῶν Χριστὸν τὸν Θεόν· ὅτι δεκτὰ εἶναι ταῦτα ἀπὸ τὸν Θεὸν καὶ πολλὴν προξενοῦσι τὴν ἀντίδοσιν». Εως νὰ φθάση λοιπὸν ἡ Δευτέρα Παρουσία τοῦ Χριστοῦ, ὅσα ὑπὲρ τῶν κεκοιμημένων γίνονται, ὠφέλειαν προξενοῦσι και τὰ τοὺς θείους Πατέρας, καὶ μάλιστα εἰς ἐκείνους ὅπου εἶχον πράξει ὀλίγα τινὰ καλά, καὶ ἐν μετανοίᾳ καὶ ἐξομολογήσει ἐξῆλθον ἀπὸ τὴν παροῦσαν ζωήν.
Πρέπει δὲ νὰ γνωρίζωμεν, ὅτι μετὰ θάνατον οἱ δίκαιοι ὅλοι θέλουν γνωρίσει ἀλλήλους, καὶ ὅσους οὐδέποτε εἶδον, καθὼς λέγει ὁ θεῖος Χρυσόστομος, βεβαιώνων τὸν λόγον του ἀπὸ τὴν παραβολὴν τοῦ πλουσίου καὶ τοῦ Λαζάρου. Ὅμως ὄχι ἀπὸ σωματικὸν σημεῖον, ἐπειδὴ ὅλοι θέλουν ἔχει μίαν ἡλικίαν, τὰ δὲ φυσικὰ γνωρίσματα θέλουσι λείψει· μόνον δὲ μὲ τὸ διορατικὸν χάρισμα τῆς ψυχῆς θέλουν γνωρίζει ὁ εἷς τὸν ἄλλον, καθὼς λέγει καὶ ὁ Θεολόγος Γρηγόριος ἐν τῷ εἰς Καισάριον τὸν ἀδελφόν του ἐπιταφίῳ, οὕτω λέγων· «Καισάριον ὄψομαι, φαιδρόν, ἔνδοξον, οἷος μοι κατ᾿ ὄναρ πολλάκις ἐφάνης, ἀδελφῶν φίλτατε».
Λέγει δὲ καὶ ὁ μέγας ᾿Αθανάσιος ἐν τῷ ὑπὲρ τῶν κεκοιμημένων λόγῳ, ὅτι καὶ πρὶν τῆς κοινῆς ᾿Αναστάσεως οἱ ᾿Αγιοι ἔλαβον χάρισμα παρά Θεοῦ νὰ γνωρίζουν ἀλλήλους καὶ νὰ συνευφραίνωνται· οἱ δὲ ἁμαρτωλοὶ καὶ τούτου εἶναι ἐστερημένοι. Εἰς δὲ τοὺς ᾿Αγίους Μάρτυρας ἐδόθη, λέγει, τὸ νὰ ἐφορῶσι καὶ τὰ παρ᾿ ἡμῶν τελούμενα καὶ νὰ μᾶς ἐπισκέπτωνται εἰς τὰς ἀνάγκας μας. Εἰς δὲ τὴν ἡμέραν ἐκείνην ὅλοι θέλουν γνωρίσει ἀλλήλους, ὅταν καὶ τὰ κεκρυμμένα ἔχουν νὰ φανερωθοῦν. Πρέπει δὲ νὰ γνωρίζωμεν, ὅτι κατὰ τὸ παρόν, ἤτοι πρὸ τῆς καινῆς ᾿Αναστάσεως, αἱ ψυχαὶ τῶν δικαίων εὑρίσκονται εἰς τόπους τινὰς πρὸς τοῦτο διωρισμένους· καὶ πάλιν τῶν ἁμαρτωλῶν, εἰς ἄλλο μέρος, καὶ οἱ μὲν δίκαιοι μὲ τὴν καλήν των ἐλπίδα χαίρουσιν, οἱ δὲ ἁμαρτωλοί, μὲ τὸ νὰ ἀναμένωσι τὰ δεινά, λυποῦνται. Ἐπειδὴ οἱ ᾿Αγιοι δὲν ἔλαβον ἀκόμη τὴν ἐπαγγελίαν τῶν ἀγαθῶν, κατὰ τὸν θεῖον ᾿Απόστολον, λέγοντα· «τοῦ Θεοῦ περὶ ἡμῶν κρεῖττόν τι προβλεψαμένου, ἵνα μὴ χωρὶς ἡμῶν τελειωθῶσιν» (Εβρ. ια΄ 40).
῎Ας μὴ νομίζῃ δέ τις, ὅτι ὅλοι ἐκεῖνοι, ὅπου κρημνίζονται ἢ πνίγονται εἰς τὴν θάλασσαν, ἢ εἰς τὸ πῦρ καίονται ἢ ἀπὸ θανατηφόρους ἐπιδημίας, ἢ ἀπὸ ψύχος καὶ πεῖναν ἐκτρίβονται, ἂς μὴ νομίζῃ, λέγω, τίς, ὅτι κατὰ προσταγὴν Θεοῦ ταῦτα πάσχουσιν. Ὅτι τὰ ἔργα τῆς θείας Προνοίας ἄλλα γίνονται κατὰ τὸ προηγούμενον θέλημα τοῦ Θεοῦ, ὅπου λέγεται εὐδοκία, καὶ ἄλλα γίνονται κατὰ τὸ δεύτερον, ἤτοι ἑπόμενον, ὅπου λέγεται παραχώρησις, ἄλλα δὲ πάλιν γίνονται πρὸς πληροφορίαν καὶ σωφρονισμὸν ἄλλων. Καὶ ὁ μὲν Θεὸς ὡς προγνώστης πάντα βλέπει καὶ πάντα γινώσκει, ὅσα μέλλουν νὰ γίνουν καὶ μὲ τὸ θέλημά του γίνονται, εἴτε τὸ προηγούμενον, εἴτε τὸ ἑπόμενον, καθὼς διὰ τὰ στρουθία λέγει τὸ ἱερὸν Εὐαγγέλιον (Ματθ. ι΄ 29-31, Λουκ. ιβ΄ 6 – 7). Ὅμως ὁ Κύριος δὲν ὁρίζει, τουτέστι δὲν ἀποφασίζει οὕτως ἢ οὕτως νὰ γίνουν, ἤτοι οὗτος φέρ᾽ εἰπεῖν νὰ πνιγῇ, ἐκεῖνος δὲ νὰ ἀποθάνῃ μὲ τὸν φυσικὸν θάνατον, ἢ οὗτος μὲν γέρων νὰ ἀποθάνῃ, ἐκεῖνος δὲ νήπιον· ἀλλὰ μίαν φορὰν ἀπεφάσισε τὸν καθολικὸν καὶ ἀνθρώπινον χρόνον καὶ τοὺς διαφόρους τρόπους τῶν θανάτων, καὶ προορισμὸς δὲν εἶναι ζωῆς.
Εἰ δὲ καὶ λέγει ὁ μέγας Βασίλειος ζωῆς ὅρον, ἀλλὰ τό· «Γῇ εἰ, καὶ εἰς γῆν ἀπελεύσει» (Γεν. γ΄ 19) ἐννοεῖ ὁ θεῖος Πατήρ· διότι ἂν ἦτο διωρισμένη ἡ ζωὴ ἑκάστου ἀνθρώπου, διατὶ λέγει πρὸς Κορινθίους ὁ ᾿Απόστολος, ὅτι μὲ τὸ νὰ μεταλαμβάνετε ἀναξίως τὸ Σῶμα καὶ Αίμα τοῦ Χριστοῦ, διὰ τοῦτο ἐν ἡμῖν πολλοὶ ἀσθενεῖς καὶ ἄρρωστοι, καὶ κοιμῶνται ἱκανοί, ἤτοι ἀποθνήσκουσι πολλοί; Καὶ διατὶ ὁ μέγας Προφήτης Μωϋσῆς, λέγει «Τίμα τὸν πατέρα σου καὶ τὴν μητέρα σου, ἵνα εὖ σοι γένηται καὶ ἵνα μακροχρόνιος γένῃ ἐπὶ τῆς γῆς τῆς ἀγαθῆς»; (Εξόδ. *΄ 12). Καὶ πάλιν ὁ Δαβίδ λέγει· «Μὴ ἀναγάγῃς με ἐν ἡμίσει ἡμερῶν μου» (Ψαλμ. ρα΄ 25)· καὶ «παλαιστὰς ἔθου τὰς ἡμέρας μου» (Ψαλμ. λη΄ 6). Καὶ ὁ Σολομών’ «ἵνα μὴ ἀποθάνῃς ἐν οὐ καιρῷ σου» (Εκκλ. 5΄ 18)· καὶ ἐν τῷ Ἰώβ, πρὸς τὸν Ἑλιφάζ λέγει ὁ Θεός· «Ἰώβ δὲ ὁ θεράπων μου εὔξεται περὶ ὑμῶν, ὅτι εἰ μὴ πρόσωπον αὐτοῦ λήψομαι, εἰ μὴ γὰρ δι᾿ αὐτὸν ἀπώλεσα ἂν ὑμᾶς» (Ιώβ. μβ΄ 8). ᾿Αλλὰ καὶ ἀπὸ τὸ ἐξῆς εἶναι φανερόν, ὅτι δὲν εἶναι διωρισμένη ἡ ζωή, ὅτι δηλαδὴ ἂν ἦτο ὅρος ζωῆς, διὰ ποίαν αἰτίαν παρακαλοῦμεν τὸν Θεὸν καὶ ἰατρούς και καλοῦμεν καὶ ὑπὲρ τῶν παιδίων εὐχόμεθα, διὰ νὰ ζήσουν;
Τρίτα δὲ μνημόσυνα ποιοῦμεν, ὅτι τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ ὁ ἄνθρωπος ἀλλάζει τὴν ὄψιν καὶ μεταβάλλεται. Ἔνατα δέ, ὅτι τότε ὅλη ἡ πλάσις φθείρεται καὶ μόνη μένει ἡ καρδία. Τεσσαρακοστὰ δέ, ὅτι καὶ αὐτὴ ἡ καρδία ἀπόλλυται. Καὶ ἡ γέννησις δὲ οὕτω προβαίνει· τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ σχεδιάζεται ἡ καρδία. Τῇ ἐνάτῃ πήγνυται καὶ γίνεται εἰς σάρκα· τῇ δὲ τεσσαρακοστῇ εἰς τελείαν ὄψιν καταντᾷ. Διὰ ταύτην λοιπὸν τὴν αἰτίαν κάμνομεν τὰ μνημόσυνα τῶν ψυχῶν· τὰς ὁποίας εἴθε νὰ κατατάξῃ ὁ Δεσπότης Χριστὸς ἐν ταῖς τῶν Δικαίων αὐτοῦ σκηναῖς, καὶ ἡμᾶς ἐλεήσαι ὡς μόνος ἀθάνατος.
᾿Αμήν.
Orthodox Wind 