ΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΤΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟΥ
(Λουκ. ιη΄ 10-14)
«Εἶπεν ὁ Κύριος την παραβολὴν ταύτην· ἄνθρωποι δύο ἀνέβησαν εἰς τὸ ἱερὸν προσεύξασθαι, ὁ εἷς Φαρισαῖος καὶ ὁ ἕτερος τελώνης. Ὁ Φαρισαῖος σταθεὶς πρὸς ἑαυτὸν ταῦτα προσηύχετο· ὁ Θεός, εὐχαριστῶ σοι ὅτι οὐκ εἰμὶ ὥσπερ οἱ λοιποὶ τῶν ἀνθρώπων, ἅρπαγες, ἄδικοι, μοιχοί, ἢ καὶ ὡς οὗτος ὁ τελώνης· νηστεύω δὶς τοῦ σαββάτου, ἀποδεκατῶ πάντα ὅσα κτῶμαι. Καὶ ὁ τελώνης μακρόθεν ἑστὼς οὐκ ἤθελεν οὐδὲ τοὺς ὀφθαλμοὺς εἰς τὸν οὐρανὸν ἐπᾶραι, ἀλλ᾿ ἔτυπτεν εἰς τὸ στῆθος αὐτοῦ λέγων· ὁ Θεός, ἱλάσθητί μοι τῷ ἁμαρτωλῷ. Λέγω ὑμῖν, κατέβη οὗτος δεδικαιωμένος εἰς τὸν οἶκον αὐτοῦ ἢ ἐκεῖνος· ὅτι πᾶς ὁ ὑψῶν ἑαυτὸν ταπεινωθήσεται, ὁ δὲ ταπεινῶν ἑαυτὸν ὑψωθήσεται».
ΑΠΟΔΟΣΗ ΤΟΥ ΝΟΗΜΑΤΟΣ
Τό Τριώδιο εἶναι κατεξοχήν περίοδος κατάλληλη γιά πνευματική περισυλλογή, μετάνοια καί προσευχή. Μέ τρόπο μεθοδικό καί παιδαγωγικό ἡ Μητέρα μας, ἡ ῾Αγία τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησία, καλλιεργεῖ τούς Χριστιανούς μέ τά ἱερά ἀναγνώσματα τίς Κυριακές καί τούς βοηθεῖ νά συναισθανθοῦν τίς ἁμαρτίες τους καί τήν ἐνοχή τους, γιά νά προσκυνήσουν μέ μετάνοια τά ἅγια Πάθη καί τήν ἔνδοξη ᾿Ανάσταση τοῦ Κυρίου. Καί νά, λοιπόν, ἀρχίζει σήμερα μέ τό σπουδαῖο δίδαγμα τῆς ταπεινῆς προσευχῆς.
Δύο ἄνθρωποι, εἶπε ὁ Κύριος, ἀνέβηκαν ἀπό τήν πόλη στόν ναό τῶν ῾Ιεροσολύμων γιά νά προσευχηθοῦν. Ἡ προσευχή τους δέν γινόταν μέσα στό κυρίως οἰκοδόμημα τοῦ ναοῦ, ἀλλά στόν ἱερό περίβολό του, πού ἦταν γιά τόν σκοπό αὐτό. Ὁ ἕνας ἀπό τούς δύο αὐτούς ἀνθρώπους ἦταν Φαρισαῖος. Πρόσεχε μόνο τήν ἐξωτερική συμπεριφορά του καί ἀδιαφοροῦσε γιά τήν ἐσωτερική πνευματική ζωή. Εἶχε δηλαδή φαινομενική εὐσέβεια, ἐνῶ στο βάθος του ἦταν ἀσεβής καί κακός. Ὁ ἄλλος ἦταν τελώνης. Εἰσέπραττε δηλαδή τούς φόρους τοῦ κράτους. Επειδή ὅμως στήν εἴσπραξη τῶν φόρων γίνονταν συνήθως πολλές ἀδικίες, οἱ τελῶνες θεωροῦνταν πολύ ἁμαρτωλοί καί ἄξιοι περιφρονήσεως.
Ὁ Φαρισαῖος, ἄν καί πῆγε νά προσευχηθεῖ, ἀντί νά εἶναι συνεσταλμένος καί συγκεντρωμένος, στάθηκε σε μέρος ὥστε νά φαίνεται καλά ἀπό τούς ἄλλους καί ὅλο γιά τόν ἑαυτό του ἔλεγε· γιά τίς ἀρετές, πού νόμιζε ὅτι εἶχε· αὐτές ἀνέφερε καί ἐπαινοῦσε. Νά ποιά ἦταν ἡ προσευχή του:
«Θεέ μου, σ’ εὐχαριστῶ, γιατί ἐγώ δέν εἶμαι σάν τούς ἄλλους ἀνθρώπους, πού εἶναι ἅρπαγες, ἄδικοι, ἀνήθικοι. Δέν εἶμαι ἐγώ οὔτε σάν ἐκεῖνον πέρα ἐκεῖ τόν τελώνη. Καί ἐγώ ὄχι μόνο δέν ἔχω τίς κακίες τῶν ἄλλων ἀνθρώ- πων, ἀλλά ἔχω καί πολλές ἀρετές. Εγώ νηστεύω δύο φορές τήν ἑβδομάδα. Δίνω ἀκόμη καί ἐλεημοσύνες· τό ἕνα δέκατο ἀπό ὅλα ὅσα ἀποκτῶ».
Αὐτά καί ἄλλα παρόμοια ἔλεγε στήν προσευχή του ὁ Φαρισαῖος. Παρουσίαζε δηλαδή τόν ἑαυτό του χωρίς ἁμαρτία, γεμάτο ἀπό ἀρετές, καί ὅλους τούς ἄλλους τούς θεωροῦσε ἁμαρτωλούς.
Πόσο ὅμως διαφορετική ἦταν ἡ προσευχή τοῦ τελώνη! Αὐτός στάθηκε μακριά ἀπό τό θυσιαστήριο, ἐπάνω στό ὁποῖο καίγονταν οἱ προσφερόμενες θυσίες τῶν ζώων, και δέν εἶχε τό θάρρος οὔτε τα μάτια του νά σηκώσει πρός τόν οὐρανό. Συνεσταλμένος καί ταπεινωμένος χτυποῦσε συνεχῶς τὸ στῆθος του καί μέ συντριβή καί μετάνοια ἀληθινή ἔλεγε:
«Ω Θεέ μου καί Κύριέ μου! Εἶμαι πολύ ἁμαρτωλός.
Λυπήσου με καί συγχώρεσέ με».
Αὐτά ἔλεγε καί ἐπαναλάμβανε ὁ ταπεινός τελώνης.
Δέν ἔλεγε τί κάνουν οἱ ἄλλοι ἄνθρωποι, ἄν παραβαίνουν τόν νόμο τοῦ Θεοῦ, ἀλλά σκεπτόταν καί συναισθανόταν τίς δικές του ἁμαρτίες καί γι’ αὐτές παρακαλοῦσε τόν Θεό νά τόν συγχωρήσει. Τί μεγάλη διαφορά ἀνάμεσα στήν προσευχή τοῦ μετανοημένου ταπεινοῦ τελώνη καί τοῦ ὑπερήφανου καί ἐγωιστῆ Φαρισαίου!
Γι’ αὐτό ὁ Κύριος, ἀφοῦ εἶπε τήν παραβολή, πρόσθεσε:
Σᾶς βεβαιώνω ὅτι αὐτός ὁ περιφρονημένος, ὁ ἁμαρτωλός ἀλλά μετανοημένος τελώνης, αὐτός ἐπέστρεψε στό σπίτι του συγχωρεμένος καί ἀθῶος καί δίκαιος ἐνώπιον τοῦ ῾Αγίου Θεοῦ, καί ὄχι ὁ ὑπερήφανος Φαρισαῖος. Διότι καθένας πού ὑψώνει τόν ἑαυτό του καί φαντάζεται ὅτι ἔχει ἀρετές καί περιφρονεῖ τούς ἄλλους, αὐτός θά ταπεινωθεῖ ἀπό τόν Θεό καί θά καταδικασθεῖ. Ἐκεῖνος ὅμως πού συναισθάνεται τίς ἁμαρτίες του καί μετανοεῖ γι’ αὐτές καί εἶναι ταπεινός, θά συγχωρηθεί, θά ὑψωθεῖ καί θά τιμηθεῖ ἀπό τόν Θεό καί στήν παροῦσα καί στή μέλλουσα ζωή.
***
Νά λοιπόν τό σπουδαῖο δίδαγμα πού μᾶς δίνει ὁ Κύριος μέ τή θαυμάσια παραβολή τοῦ Τελώνη καί τοῦ Φαρισαίου. «Μή προσευξώμεθα φαρισαϊκῶς». Νά μήν προσευχόμαστε ὅπως ὁ Φαρισαῖος ἐκεῖνος, μέ τήν ἰδέα ὅτι ἐμεῖς εἴμαστε ἅγιοι καί οἱ ἄλλοι ἄνθρωποι ἁμαρτωλοί. ᾿Αλλά ὅπως ὁ τελώνης, νά συναισθανόμαστε τίς ἁμαρτίες μας, να μετανοοῦμε γι’ αὐτές καί μέ πολλή συναίσθηση νά ἐπαναλαμβάνουμε τα λόγια τῆς προσευχῆς του: «Ὁ Θεός, ἱλάσθητί μοι τῷ ἁμαρτωλῷ». Μία τέτοια προσευχή τήν ἀκούει ὁ Θεός καί μᾶς χαρίζει μέ τό μυστήριο τῆς μετανοίας καί ἐξομολογήσεως τή συγχώρηση. Αὐτό εἶναι τὸ πρῶτο μάθημα πού μᾶς δίνει τήν πρώτη Κυριακή τοῦ Τριωδίου ἡ ῾Αγία μας Ἐκκλησία. Νά προσευχόμαστε ὅπως ὁ τελώνης, μέ συναίσθηση καί ταπείνωση καί ἀληθινή μετάνοια, γιά νά μᾶς συγχωρεῖ ὁ Θεός.
***(Τα Αποστολικά και Ευαγγελικά αναγνώσματα των Κυριακών, τεύχος Α΄, Περίοδος Τριωδίου και Πεντηκοσταρίου,Αρχ/του Χριστοφόρου Ν. Παπουτσοπουλου, Αδελφότης Θεολόγων «ο Σωτήρ» Αθήναι, 2006).
Orthodox Wind 